Nếu như trước đây, việc học của học sinh tiểu học và THCS chủ yếu gắn với sách vở và sự kèm cặp trực tiếp của thầy cô, cha mẹ, thì giờ đây, các công cụ trí tuệ nhân tạo đã xuất hiện trong hầu hết mọi môn học. Chỉ với một chiếc điện thoại, nhiều em có thể nhờ AI làm trọn vẹn bài tập trong vài giây thay vì tự suy nghĩ. Đáng lo ngại là không ít học sinh dần hình thành thói quen sao chép máy móc, che giấu năng lực thật và phụ thuộc vào công nghệ. Trong khi đó, không phải nội dung nào AI đưa ra cũng chính xác, học sinh nhỏ tuổi lại khó nhận diện đúng - sai. Thực tế này đặt ra thách thức mới cho gia đình và nhà trường trong việc quản lý, định hướng và dạy kỹ năng sử dụng AI an toàn, lành mạnh cho học sinh.
Chị Nguyễn Thị Duyên, phụ huynh có con học lớp 4:
Con tôi cũng có biết đến ChatGPT và vài ứng dụng AI luyện tiếng Anh. Khi dùng đúng mục đích, tôi thấy con học nhanh hơn, đặc biệt là phần từ vựng và cách giải thích bài khá dễ hiểu. Tuy nhiên, tôi cũng từng bắt gặp con hỏi AI để làm hộ toàn bộ bài tập, điều đó làm tôi rất lo lắng. Các con còn nhỏ nên dễ bị cuốn vào sự tiện lợi, không muốn tự suy nghĩ. Tôi nghĩ đó là mặt tiêu cực lớn nhất, làm giảm khả năng tự học nếu không được nhắc nhở thường xuyên.
Là một phụ huynh, trước hết tôi mong muốn nhà trường và giáo viên chủ động cung cấp, trang bị cho các con hiểu biết cơ bản về AI và sử dụng AI trong học tập một cách hiệu quả, an toàn. Nhà trường cần có quy định rõ ràng con được dùng AI vào việc gì, không được dùng vào việc gì. Ví dụ: được dùng để tra cứu hoặc luyện kỹ năng, nhưng không được dùng để làm bài tập hộ. Tôi cũng hy vọng giáo viên hướng dẫn các con nhận biết nội dung sai hoặc độc hại từ AI, vì không phải thứ gì AI trả lời cũng đúng.
Chị Đỗ Kim Ngân, phụ huynh học sinh:
Theo tôi, AI có thể trở thành công cụ giúp học sinh tiếp cận kiến thức theo cách hiệu quả, hỗ trợ trong quá trình học tập của các con đặc biệt là quá trình tự học tại nhà. Kiến thức của các con ngày càng được nâng cao và mở rộng, thời gian tôi dành cho con cũng không nhiều, có những bài toán mà bản thân tôi cũng gặp khó khăn trong việc hướng dẫn các con. Hơn nữa, AI đang là xu hướng của hiện tại và tương lai, việc các con được tiếp cận với AI trong việc học tập từ sớm sẽ giúp các con sớm thích nghi được với sự phát triển của thời đại, không bị bỏ lại phía sau.
Dù vậy, tôi vẫn lo lắng về việc các con sẽ lạm dụng AI, hạn chế khả năng tư duy, tự học của con nhất là khi các con còn ở độ tuổi khá nhỏ, vì vậy tôi nghĩ cần có sự xem xét kỹ lưỡng về việc cho phép học sinh cấp 1, cấp 2 sử dụng AI trong học tập và cần đặt ra những giới hạn nhất định.
Cô Nguyễn Thị Ánh Tuyết, giáo viên trường tiểu học Khánh Yên Trung, xã Khánh Yên, tỉnh Lào Cai:
Theo tôi, ở bậc tiểu học và THCS, việc cho học sinh sử dụng AI vẫn chưa thật sự phù hợp. Ở độ tuổi này, các em đang hình thành nền tảng tư duy, khả năng tự học và kỹ năng giải quyết vấn đề. Nếu tiếp cận AI quá sớm, học sinh dễ trở nên phụ thuộc, ít chủ động suy nghĩ và không còn hứng thú tự mình khám phá kiến thức. Việc học cần được xây dựng từ những trải nghiệm thực tế và sự nỗ lực cá nhân trước khi dựa vào công nghệ hỗ trợ.
Từ kinh nghiệm giảng dạy của tôi, khi đưa AI vào một số hoạt động học tập, tôi nhận thấy học sinh hào hứng hơn vì các em được tiếp cận những công cụ mới mẻ, trực quan. AI giúp bài giảng sinh động và hỗ trợ giáo viên trong việc cá nhân hóa việc học.
Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là học sinh có xu hướng ỷ lại. Các em ít chịu suy nghĩ độc lập, giảm động lực tự tìm tòi và khả năng tư duy phản biện. Nếu không có sự hướng dẫn chặt chẽ, AI có thể khiến các em học “nhanh nhưng nông”, không nắm chắc bản chất của vấn đề.
Nếu cho phép học sinh sử dụng AI, theo tôi cần ban hành những quy tắc rõ ràng và chặt chẽ về phạm vi được dùng và các hành vi bị cấm. Giáo viên nên thực hiện kiểm tra cá nhân đột xuất, yêu cầu học sinh giải thích lại quy trình hoặc cách làm để bảo đảm các em nắm chắc kiến thức, không phụ thuộc vào công cụ. Việc đánh giá cũng cần đa dạng hơn, kết hợp quan sát trên lớp, sản phẩm học tập thủ công, bài thuyết trình và các hình thức kiểm tra trực tiếp. Bên cạnh đó, nhà trường nên theo dõi định kỳ hằng tháng để kịp thời điều chỉnh nếu xuất hiện dấu hiệu học sinh lạm dụng AI.
TS. Phạm Thị Kim Giang:
Việc học sinh tiếp cận AI là điều khó thể cấm tuyệt đối. Dù nhà trường giới hạn, các em vẫn có thể sử dụng tại nhà, nhất là khi internet phổ biến ở hầu hết gia đình. Tuy nhiên, trẻ tiểu học và THCS còn thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và khả năng phân biệt đúng - sai, nên rất dễ bị dẫn dắt bởi nội dung sai lệch hoặc phụ thuộc quá mức vào AI. Vì vậy, nếu không có sự hướng dẫn, các em có thể hình thành thói quen không tự suy nghĩ.
AI chỉ nên được sử dụng trong những trường hợp có kiểm soát. Việc sử dụng còn phụ thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường, khả năng phối hợp của phụ huynh và năng lực học sinh. Các môn học đòi hỏi kỹ năng thực hành nên ưu tiên trải nghiệm thực tế, còn các môn tra cứu tài liệu thì có thể dùng AI, nhưng những bài cần tư duy thì cần hạn chế.
AI đem lại nhiều lợi ích như cập nhật thông tin nhanh, hỗ trợ mô phỏng, cá nhân hóa bài học, phát triển năng lực số và tăng hứng thú học tập, đặc biệt ở các nội dung có hình ảnh, âm thanh; đồng thời giúp luyện ngoại ngữ, đọc – nói và kỹ năng tính toán. Tuy vậy, AI cũng tiềm ẩn rủi ro khi khiến học sinh ỷ lại, tiếp nhận thông tin sai lệch, giảm kỹ năng viết – diễn đạt – tính toán, dễ lộ dữ liệu cá nhân và hạn chế giao tiếp trực tiếp. Ngay cả người lớn còn dễ phụ thuộc, nên trẻ càng rủi ro hơn. Vì vậy, AI cần được sử dụng có kiểm soát và định hướng rõ ràng.
Về định hướng, tôi cho rằng AI chỉ nên được xem như công cụ hỗ trợ. Học sinh phải tự suy nghĩ và tự giải quyết vấn đề trước, sau đó mới dùng AI để đối chiếu, tránh lặp lại tình trạng “xem sách giải trước khi làm bài”. Nhà trường cần quy định rõ nguồn tài liệu chính thống để học sinh dùng khi kiểm chứng, đặt giới hạn thời lượng sử dụng và yêu cầu tuyệt đối không chia sẻ dữ liệu cá nhân. Nhà trường, giáo viên và phụ huynh cũng cần có cơ chế cam kết và giám sát cụ thể. Nếu không bảo đảm được những điều kiện này, thì việc cho phép sử dụng AI sẽ không an toàn.
Có thể thấy việc cho phép học sinh tiểu học và THCS sử dụng AI không nên nhìn theo hướng cực đoan cấm đoán hay buông lỏng. Vấn đề nằm ở cách hướng dẫn và kiểm soát để các em biết sử dụng công nghệ đúng mục đích. Khi được trang bị kỹ năng và giới hạn phù hợp, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ học tập hiệu quả, góp phần hình thành tư duy chủ động và trách nhiệm cho học sinh.
Tác giả: Tường Vy
