Bức tranh toàn cảnh về báo chí toàn cầu
Trong những năm gần đây, báo chí trên thế giới đang đối mặt với nhiều khó khăn. Theo báo cáo TGI Global Quick View Report 2025 của Kantar Media, tỷ lệ người trưởng thành theo dõi các kênh truyền hình tuyến tính truyền thống đã giảm mạnh, từ 12% năm 2021 xuống còn 7% năm 2025, tương đương mức giảm 42% trong bốn năm. Đồng thời, theo NY Post và Engadget, sau khi Google ra mắt tính năng tìm kiếm AI Overview giữa năm ngoái, nhiều trang tin lớn tại Mỹ, bao gồm Forbes, CNN và NY Post, đều ghi nhận lượng truy cập sụt giảm đáng kể.
Báo chí Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật, theo kết quả điều tra của Khoa Xã hội học và Phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, năm 2018 khảo sát 7 tỉnh Bắc Bộ với 943 người dân và năm 2024 khảo sát 4 tỉnh Bắc Bộ với 791 người dân, tỷ lệ người xem truyền hình, nghe đài phát thanh, đọc báo in cũng đã suy giảm rõ rệt: truyền hình giảm 13%, phát thanh giảm 12%, báo in giảm 10%.
Bức tranh không mấy sáng sủa về tình hình của tất cả các loại hình báo chí toàn cầu xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Báo chí đang đứng trước thách thức từ công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), khi AI không chỉ phân phối thông tin mà còn tạo ra các nội dung “giống bài báo”, làm giảm lượt hiển thị và truy cập của các tòa soạn. Hiện nay, thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Người dùng, đặc biệt là giới trẻ, ngày càng xa rời báo chí truyền thống, chuyển sang mạng xã hội, nền tảng video ngắn và các dịch vụ nội dung theo yêu cầu để cập nhật tin tức. Bên cạnh đó, báo chí còn phải đối mặt với nhiều thách thức khác như: khủng hoảng nguồn thu, áp lực kinh tế, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các influencer, các nhà sáng tạo nội dung,...
Trước bối cảnh này, yêu cầu tinh gọn và sáp nhập trở thành tất yếu, để từ đó mở ra một chu kỳ phát triển mới chuyên nghiệp hơn của các cơ quan báo chí. Mỗi thay đổi đều mở ra cơ hội, nhưng cũng đặt ra những thách thức lớn, và trong dòng chảy biến động ấy, mỗi sinh viên, phóng viên trẻ đều mang trong mình câu hỏi lớn: Làm thế nào để khẳng định và định vị bản thân trong môi trường nghề nghiệp đang thay đổi sâu rộng?
Sinh viên Báo chí và hành trình định vị bản thân
Trong khuôn khổ tọa đàm “Định vị cho sinh viên Báo chí hậu sáp nhập”, các khách mời tập trung thảo luận ba nội dung chính: Phác họa bức tranh thực tế của các tòa soạn sau sáp nhập, lý giải tâm lý lo lắng của sinh viên trong giai đoạn nhiều biến động, đồng thời gợi mở cách thức để sinh viên Báo chí “định vị” bản thân trong bản đồ quy hoạch mới. Trong đó, hành trình định vị bản thân của sinh viên được coi là nội dung trọng tâm, với ba khía cạnh được các khách mời đi sâu phân tích: định vị về tư duy, định vị về kỹ năng và định vị về chỗ đứng nghề nghiệp.
Chia sẻ về định vị tư duy, ThS. Lê Ngọc Tùng cho rằng định vị trước hết là quá trình hướng vào bên trong mỗi người. Trong bối cảnh Internet và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, sinh viên cần biết “chậm lại” để lắng nghe bản thân, tránh bị cuốn theo những luồng thông tin nhiễu loạn dẫn đến tâm lý hoang mang, lo lắng. “Tôi thấy nhiều bạn sinh viên chưa đi làm đã sợ mất việc”, ThS. Lê Ngọc Tùng chia sẻ. Đồng thời, ông cũng khẳng định cơ hội bước vào môi trường làm báo chưa bao giờ khép lại, điều quan trọng là sinh viên đủ bình tĩnh để nhìn rõ mình và chủ động nắm bắt thời cơ.
Ở góc nhìn khác, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng tập trung phân tích vấn đề định vị chỗ đứng. Theo ông, sinh viên cần hiểu rõ mình đang ở đâu, và đâu là thế mạnh của bản thân. “Mỗi người cần sớm xác định năng lực của mình để có thể đứng vững trong thị trường báo chí hiện nay”, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng nhấn mạnh. Từ trải nghiệm cá nhân, phóng viên Phan Thùy Linh cũng chia sẻ hành trình tìm kiếm “thị trường ngách” của bản thân trong nghề báo. Từ việc thử sức ở nhiều lĩnh vực, nhiều đề tài khác nhau, chị dần định hình được hướng đi riêng của bản thân.
Hành trình định vị của sinh viên Báo chí còn nhiều thử thách. Khi các bạn sinh viên chưa tìm thấy lĩnh vực bản thân muốn theo đuổi, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng cho rằng, điều quan trọng nhất là cái “lì” trong làm nghề: dám dấn thân, dám chịu trách nhiệm và làm báo bằng tinh thần vì cộng đồng. Theo ông, mỗi tác phẩm báo chí không đơn thuần là một bài viết, mà còn phải mang dấu ấn cá nhân, giá trị xã hội và khát vọng cống hiến cho tương lai của nền báo chí nước nhà.
Không chỉ dừng lại ở định vị về tư duy và chỗ đứng, vấn đề định vị kỹ năng cũng được các khách mời đặc biệt nhấn mạnh. Trong hệ sinh thái truyền thông ngày càng mở rộng, phóng viên trẻ buộc phải trở nên đa nhiệm hơn. Bên cạnh kỹ năng tác nghiệp truyền thống, phóng viên ngày nay còn đảm nhiệm nhiều vai trò như biên tập, quay dựng, tổ chức sự kiện, sản xuất nội dung đa nền tảng… Theo phóng viên Phan Thùy Linh, việc liên tục làm mới bản thân, không ngừng học hỏi và giữ được sự nhạy bén với thông tin là yêu cầu bắt buộc.
Các quan điểm đưa ra đều đi đến thống nhất: Sáp nhập, tinh gọn, hội tụ là xu thế tất yếu của báo chí hiện đại. Thay vì lo lắng hay bi quan, sinh viên cần xem đây là cơ hội để rèn luyện bản lĩnh và khẳng định năng lực nghề nghiệp. “Lửa thử vàng, gian nan thử sức. Hãy cứ đắm đuối với nghề báo và chúng ta sẽ tìm thấy giá trị của riêng mình”, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng khẳng định.
Tác giả: Quỳnh Chi
