Hành trình sản xuất vắc xin “made in Việt Nam” trong hơn nửa thập kỷ qua

Theo kế hoạch từ những ngày đầu tháng 1/2021, số vắc-xin 5 trong 1 được triển khai tại các trạm y tế xã, phường trên cả nước. PGS.TS Dương Thị Hồng, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, việc mua thêm khoảng 2,8 triệu liều vắc-xin 5 trong 1 sẽ đáp ứng đủ 100% nhu cầu, ít nhất trong 6 tháng của năm 2024. Viện đảm bảo sẽ cung ứng, phân bổ ngay khi có thêm vắc-xin.

Bộ Y tế cũng đã giám sát tiêm chủng vắc-xin 5 trong 1 tại Tuyên Quang. Đây là một trong những tỉnh được ưu tiên cấp vắc-xin TCMR (tiêm chủng mở rộng) để tiêm theo lịch, tiêm bù cho trẻ, bảo đảm bao phủ vắc-xin, bảo vệ trẻ trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Chương trình TCMR dự kiến sẽ tiến hành rà soát tiền sử tiêm chủng, tiêm bù mũi cho trẻ em nhập học mầm non, tiểu học trong năm 2024. Đặc biệt, chương trình TCMR đã tổ chức tập huấn lại quy trình tiêm và yêu cầu mỗi buổi tiêm không quá 50 trẻ. Chương trình cũng mở rộng phạm vi triển khai thực hiện rà soát tiền sử tiêm chủng, tiêm bù mũi cho trẻ nhập học mầm non, tiểu học tại trường học sang 30% số tỉnh thành, từ năm 2025 sẽ triển khai trên toàn quốc.

Mục tiêu của hoạt động là ít nhất 90% trẻ được xác định chưa tiêm chủng hoặc tiêm chủng chưa đủ mũi vắc-xin sởi, sởi - rubella, vắc-xin bại liệt và viêm não Nhật Bản được tiêm chủng bù liều để phòng bệnh. Hoạt động này cũng đã được triển khai trên quy mô nhỏ tại 12 tỉnh, thành của 4 khu vực gồm: Hải Phòng, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Quảng Trị, Quảng Nam, Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, Cần Thơ, Kiên Giang, Lâm Đồng trong năm 2023.

Từ những năm 1960, Việt Nam đã bắt đầu sản xuất được loại vắc-xin đầu tiên - vắc-xin phòng bại liệt mà khởi nguồn là GS Hoàng Thủy Nguyên - nguyên Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương. Việt Nam cũng dần chủ động sản xuất được nhiều loại vắc-xin như: Viêm gan B từ huyết tương người, viêm não Nhật Bản, bạch hầu, ho gà, uốn ván… 

Năm 2015, Bộ Y tế đã nhận Giấy chứng nhận Hệ thống quản lý quốc gia về vắc-xin Việt Nam (NRA) đạt chuẩn quốc tế, được trao bởi Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Việt Nam cũng là một trong 39 quốc gia trên thế giới được công nhận NRA và có điều kiện xuất khẩu vắc-xin. Với Giấy chứng nhận này, Việt Nam có đủ khả năng giám sát, đánh giá chất lượng vắc-xin một cách độc lập. 

Năm 2016, Việt Nam sản xuất được vắc-xin phối hợp phòng sởi - rubella (MR) chất lượng cao ứng dụng công nghệ Nhật Bản chính thức đưa Việt Nam trở thành một trong 25 quốc gia sản xuất được vắc-xin trên thế giới và là nước thứ tư tại châu Á có thể sản xuất vắc-xin MR sau Nhật Bản, Ấn Độ và Trung Quốc. Đây là vắc-xin đầu tiên của Việt Nam đã hoàn thiện quy trình nghiên cứu và đạt hiệu quả cao trong thử nghiệm tiền lâm sàng.

Năm 2018 - 2019, Việt Nam sản xuất thành công vắc-xin cúm mùa 3 trong 1 gồm cúm A/H1N1/09, A/H3N2, cúm B và vắc-xin cúm tiền đại dịch A/H5N1.

Cho đến nay, Việt Nam đã tự chủ sản xuất đươc 11 trên tổng số 12 loại vắc-xin có trong chương trình TCMR, một số loại còn được xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Năm 2023, Polyvac đã xuất khẩu 1 triệu liều vắc-xin sởi đi Ấn Độ. Đồng thời, cả Iran và Bangladesh cũng đã có nhiều cuộc làm việc để có thể sớm ký kết hợp đồng xuất khẩu vắc-xin Rota do Polyvac sản xuất. Ngoài ra, vắc-xin phòng dịch tả lợn châu Phi mà Việt Nam là nước đầu tiên nghiên cứu ra đã chính thức được xuất khẩu sang Philippines, Indonesia, Malaysia, Ấn Độ.

Hàng năm đã có khoảng 1,5 - 1,6 triệu trẻ em Việt Nam trên khắp mọi miền đất nước được sử dụng vắc-xin miễn phí, đảm bảo an toàn trong Chương trình TCMR. Thế hệ tương lai của đất nước đã được phòng, chống các căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.